افزایش سرمایه از طریق مطالبات یکی از راه هایی است که شرکت ها برای قوی تر کردن وضعیت مالی خود از آن استفاده می کنند. خوبی این روش این است که شرکت مجبور نیست پول تازه ای وارد کند یا نقدینگی جدیدی جمع آوری کند. در واقع اگر شرکت به سهامدارانش بدهکار باشد، مثلاً قبلاً آن ها پولی به حساب شرکت ریخته اند یا به جای شرکت هزینه ای پرداخت کرده اند، می تواند به جای برگرداندن پول نقد، بدهی اش را به سهام تبدیل کند. یعنی سهامدار به جای طلب، سهام جدید دریافت می کند و سرمایه شرکت هم بزرگ تر می شود.
این روش زمانی بیشترین فایده را دارد که شرکت پول نقد کافی در اختیار ندارد و نمی تواند آورده جدید جذب کند، اما در حساب های مالی اش بدهی های مشخص و ثبت شده ای به سهامداران دارد. در چنین حالتی، هم بدهی شرکت تسویه می شود و هم ساختار مالی آن قوی تر خواهد شد. البته اجرای افزایش سرمایه از طریق مطالبات ساده نیست و نیاز به طی کردن مراحل قانونی دارد. مهم ترین شرط آن تصویب در مجمع عمومی فوق العاده شرکت و ارائه گزارش هایی از طرف حسابرس و بازرس قانونی است. در ادامه این مقاله از ثبت محک به زبان ساده توضیح می دهیم که این روش دقیقاً چیست، چه مدارکی لازم دارد و مراحل انجام آن چگونه است.
افزایش سرمایه از طریق مطالبات
افزایش سرمایه از طریق مطالبات روشی است که شرکت ها می توانند بدون آوردن پول تازه، منابع مالی خود را تقویت کنند. در این روش اگر سهامداران قبلاً پولی به حساب شرکت ریخته باشند یا به جای شرکت هزینه ای پرداخته باشند، آن مبالغ به عنوان طلب آن ها محسوب می شود. حالا شرکت می تواند این بدهی را به سهام جدید تبدیل کند. یعنی به جای پس دادن پول نقد، سهام بیشتری به سهامداران می دهد. به این ترتیب هم بدهی شرکت تسویه می شود و هم سرمایه رسمی شرکت بیشتر می شود.
این روش بیشتر برای زمانی مناسب است که شرکت نقدینگی کافی برای افزایش سرمایه از طریق آورده نقدی ندارد، اما در حساب های مالی اش بدهی های مشخصی به سهامداران ثبت شده است. به زبان ساده تر وقتی شرکت پول نقد برای پرداخت بدهی ها ندارد، می تواند همان بدهی ها را به سهام تبدیل کند.
مزیت مهم این کار این است که وضعیت مالی شرکت شفاف تر و قوی تر می شود و در عین حال اعتماد سهامداران هم بیشتر خواهد شد. چون به جای اینکه طلبشان معوق بماند، تبدیل به سرمایه دائمی در شرکت می شود. نکته جالب دیگر این است که این روش هم در شرکت های سهامی خاص و هم در شرکت های سهامی عام قابل استفاده است، فقط مدارک و روند اجرایی آن ممکن است کمی متفاوت باشد.
مدارک لازم برای افزایش سرمایه از طریق مطالبات
- صورتجلسه مجمع عمومی فوق العاده با دستور افزایش سرمایه
- اظهارنامه افزایش سرمایه
- گزارش بازرس قانونی درباره تأیید مطالبات سهامداران
- گزارش هیئت مدیره با ذکر دلایل و نحوه افزایش سرمایه
- اسناد اثبات مطالبات (رسید، فیش واریز، صورتحساب و …)
- روزنامه رسمی شامل آگهی تأسیس و آخرین تغییرات شرکت
- اساسنامه شرکت و کپی مدارک هویتی اعضای هیئت مدیره و سهامداران
مدارک لازم برای افزایش سرمایه از طریق مطالبات در شرکت های سهامی خاص ساده تر است. معمولاً صورتجلسه مجمع، گزارش بازرس و مدارک اثبات طلب سهامداران کافی است. گاهی هم باید فرم مخصوص یا گواهی بانکی ارائه شود. اما در شرکت های سهامی عام مدارک بیشتری نیاز است. از جمله این مدارک می توان به مجوز سازمان بورس، آگهی دعوت سهامداران در روزنامه، گزارش حسابرس معتمد و ثبت اطلاعیه در سامانه کدال اشاره کرد.
مراحل افزایش سرمایه از طریق مطالبات
- بررسی صورت های مالی و تعیین مطالبات قطعی
- تنظیم گزارش توجیهی توسط هیئت مدیره
- تأیید بازرس قانونی
- ارسال مدارک به سازمان بورس (برای شرکت های بورسی)
- دعوت به مجمع عمومی فوق العاده
- تسویه مطالبات و تخصیص سهام جدید
- ثبت در اداره ثبت شرکت ها
اولین قدم این است که شرکت حساب های مالی خودش را بررسی کند تا دقیقاً مشخص شود چه مقدار به سهامداران بدهکار است. لازم به ذکر است که فقط بدهی هایی که رسمی و با مدرک باشند قابل قبول هستند. در مرحله بعد هیئت مدیره گزارشی حاضر می کند که در آن توضیح داده می شود که چرا شرکت می خواهد افزایش سرمایه از طریق مطالبات انجام دهد، مبلغ افزایش چقدر است و چه مزایایی برای آینده شرکت دارد. سپس این گزارش باید توسط بازرس قانونی بررسی و تأیید شود. اگر شرکت بورسی باشد، مدارک علاوه بر بازرس باید به سازمان بورس هم ارسال شود و بعد از گرفتن مجوز، مراحل ادامه پیدا می کند.
مرحله بعدی تشکیل مجمع عمومی فوق العاده است. در این جلسه همه سهامداران دعوت می شوند و درباره افزایش سرمایه رأی می دهند. اگر تصویب شود، شرکت می تواند کار را اجرا کند. بعد از آن بدهی ها با سهام جدید تسویه می شوند. یعنی هر سهامدار به اندازه طلبش سهم جدید دریافت می کند و بدهی شرکت به او تمام می شود. در آخر هم صورتجلسه و مدارک در سامانه ثبت شرکت ها بارگذاری می شود و پس از تأیید، آگهی رسمی افزایش سرمایه صادر خواهد شد.
نکات مهم درباره افزایش سرمایه از طریق مطالبات
- اولین نکته این است که فقط بدهی هایی معتبرند که با مدارک رسمی در دفاتر شرکت ثبت شده باشند. بنابراین طلب های شفاهی یا بدهی هایی که هنوز قطعی نشده اند، قابل تبدیل به سهام نیستند.
- نکته دوم این است که در این روش، شرکت نیاز ندارد پول جدیدی دریافت کند. چون همان بدهی قبلی شرکت به سهامداران به سهام تبدیل می شود. این ویژگی باعث می شود این روش برای شرکت هایی که نقدینگی کافی در اختیار ندارند بسیار مفید باشد.
- نکته سوم مربوط به مراحل قانونی است. افزایش سرمایه از طریق مطالبات فقط با تصویب مجمع عمومی فوق العاده امکان پذیر است و هیئت مدیره باید گزارشی رسمی از دلایل و مزایای آن آماده کند. این گزارش هم باید به تأیید بازرس قانونی برسد تا صحت آن تضمین شود.
- نکته چهارم این است که بعد از انجام این فرآیند، دیگر رابطه بدهی و طلب میان شرکت و سهامداران وجود ندارد. طلب سهامداران با سهام جدید جایگزین می شود و آن ها به نسبت بدهی خود مالک سهم بیشتری در شرکت خواهند شد.
- نکته مهم دیگر در شرکت های بورسی این است که بدون دریافت مجوز از سازمان بورس امکان اجرای این روش وجود ندارد. این الزام به خاطر حفظ شفافیت و رعایت حقوق سهامداران پیش بینی شده است.
نتیجه گیری
افزایش سرمایه از طریق مطالبات راهکاری مؤثر برای شرکت هایی است که نیاز به تقویت سرمایه دارند، اما پول نقد کافی برای جذب آورده جدید در اختیارشان نیست. در این روش، بدهی های قطعی شرکت به سهامداران به سهام تبدیل می شود. به این ترتیب شرکت بدهی های خود را تسویه می کند و سهامداران نیز از داشتن سهام جدید سود می برند. مراحل انجام این کار شامل بررسی صورت های مالی، تهیه گزارش توجیهی، تأیید بازرس قانونی، تصویب در مجمع عمومی فوق العاده و در نهایت ثبت رسمی تغییرات است.
همچنین مدارک مورد نیاز با توجه به نوع شرکت (سهامی خاص یا عام) متفاوت خواهد بود و در شرکت های بورسی حتماً باید مجوز سازمان بورس دریافت شود. به طور کلی افزایش سرمایه از طریق مطالبات علاوه بر حل مشکلات مالی کوتاه مدت شرکت، به رشد و توسعه پایدار آن کمک می کند و به همین دلیل یکی از روش های پرکاربرد و مطمئن در نظام مالی شرکت ها محسوب می شود.
