تجزیه سهم یکی از موضوعات مهم در دنیای شرکت های سهامی است که به ویژه در سال های اخیر توجه بسیاری از فعالان بازار سرمایه را به خود جلب کرده است. زمانی که از شرکت سهامی صحبت می کنیم، در واقع با مجموعه ای رو به رو هستیم که سرمایه آن به بخش هایی به نام سهم تقسیم می شود و هر سهم نشان دهنده کوچک ترین واحد مالکیت در شرکت محسوب می شود. سهامداران به نسبت تعداد سهمی که دارند، در سود، زیان و تصمیم گیری های شرکت شریک می شوند. اما در بسیاری از مواقع شرایطی پیش می آید که شرکت تصمیم می گیرد سهام موجود را به قطعات بیشتری تقسیم کند. این فرآیند همان چیزی است که از آن با عنوان تجزیه سهم یاد می شود.
عملیات تجزیه سهم با اهداف مختلفی از جمله جذب سرمایه گذاران خرد، افزایش نقدشوندگی سهام و روان تر شدن معاملات در بازار انجام می گیرد. به همین دلیل مدیران شرکت ها قبل از تصمیم گیری در این زمینه باید آگاهی کامل نسبت به آثار و پیامدهای آن داشته باشند. از سوی دیگر بسیاری از کسب و کارهای نوپا به ویژه در حوزه تاسیس شرکت تجارت الکترونیک، ممکن است در آینده برای گسترش فعالیت خود نیاز به این ابزار مالی داشته باشند. در ادامه این مقاله از ثبت محک مفهوم دقیق تجزیه سهم، زمان و دلایل انجام آن، تاثیر آن بر قیمت سهام، تفاوت آن با سود سهمی و اثرش بر حقوق صاحبان سهام به تفصیل بررسی خواهد شد.
تجزیه سهم چیست و چه مواقعی انجام میشود؟
برای درک بهتر مفهوم تجزیه سهم، ابتدا باید تعریف دقیق سهم را بدانیم. طبق قانون تجارت ایران، سهم بخشی از سرمایه شرکت سهامی است که میزان مشارکت، تعهدات و منافع دارنده آن را نشان می دهد. به بیان ساده تر هر سهم بخشی از مالکیت شرکت محسوب می شود و دارنده آن به همان نسبت در تصمیمات و سود و زیان شرکت دخیل است.
حال وقتی می پرسیم تجزیه سهم چیست، پاسخ آن چنین است: این عملیات به معنای افزایش تعداد سهام یک شرکت و در مقابل کاهش ارزش اسمی هر سهم به همان نسبت است. مثلا اگر شرکتی یک میلیون سهم عادی داشته باشد و تصمیم بگیرد آن را به سه میلیون سهم افزایش دهد، هر سهامدار به ازای هر یک سهم قبلی، دو سهم جدید دریافت خواهد کرد. در نتیجه تعداد سهام افزایش می یابد اما ارزش کل سرمایه تغییری نمی کند.
این کار بیشتر زمانی انجام می شود که قیمت هر سهم بیش از حد بالا رفته و خرید آن برای سرمایه گذاران خرد دشوار است. ارزش اسمی هر برگه با تجزیه سهم کاهش می یابد و خرید و فروش برای افراد بیشتری امکان پذیر می شود. در دنیای امروز که تاسیس شرکت تجارت الکترونیک به سرعت در حال رشد است، استفاده از ابزارهایی مانند تجزیه سهم می تواند به جذب سرمایه گذاران آنلاین و تازه کار کمک شایانی کند.
مفهوم پاره سهم در تجزیه سهم چیست؟
گاهی اوقات شرکت ها سهام را به دلیل بالا بودن ارزش اسمی به بخش های کوچک تری تقسیم می کنند. به این قطعات کوچک تر، پاره سهم گفته می شود. در واقع یک سهم اصلی می تواند به چند پاره سهم تقسیم شود و مجموع این قطعات معادل یک سهم کامل خواهد بود. پاره سهم در موارد مختلفی ایجاد می شود.
- در زمان تقسیم ارث میان ورثه سهامدار متوفی
- هنگام کاهش سرمایه شرکت
- یا در جریان افزایش سرمایه و اعطای حق تقدم
ایجاد پاره سهم می تواند مشکلاتی نیز به همراه داشته باشد، زیرا نحوه رای گیری و مشارکت صاحبان پاره سهم همیشه شفاف نیست. گاهی لازم است دارندگان پاره سهم با توافق یکدیگر فردی را به عنوان نماینده برای اعمال حق رای انتخاب کنند. این موضوع اهمیت توجه به تجزیه سهم را بیشتر نمایان می سازد. چرا که بدون مدیریت صحیح می تواند منجر به پیچیدگی های حقوقی و مالی شود.
تصمیم هیئت مدیره برای تجزیه سهم
هیئت مدیره هر شرکت سهامی وظیفه دارد بهترین تصمیم ها را برای منافع شرکت و سهامداران اتخاذ کند. در این میان موضوع تجزیه سهم یکی از تصمیم های استراتژیک محسوب می شود. طبق قانون تجارت مبلغ اسمی سهام پس از تجزیه باید متساوی باشد و این کار تنها در صورتی مجاز است که اساسنامه شرکت آن را ممنوع نکرده باشد. زمانی که اساسنامه مانعی ایجاد نکند، این هیئت مدیره است که روش تجزیه را تعیین می کند. مثلا ممکن است تصمیم بگیرد تجزیه به صورت ۲ به ۱ یا ۱۰ به ۱ انجام شود.
در حالت ۲ به ۱، هر سهم به دو سهم جدید تقسیم می شود. این تصمیم بسته به وضعیت بازار، اهداف مالی و سیاست های شرکت اتخاذ خواهد شد. از آنجا که بسیاری از کسب و کارهای نوین به ویژه در حوزه تاسیس شرکت تجارت الکترونیک، به دنبال جذب سرمایه گذاران خرد و گسترش سهم خود در بازار هستند، تصمیم هیئت مدیره برای تجزیه سهم می تواند نقش کلیدی در موفقیت یا شکست آنها ایفا کند.
تجزیه سهم چه مواقعی انجام می شود؟
شرکت ها در شرایط خاصی اقدام به تجزیه سهم می کنند. مهم ترین دلایل آن عبارتند از:
- بالا بودن بیش از حد قیمت سهام در بازار، به گونه ای که مانع ورود سرمایه گذاران جدید شود.
- افزایش نقدشوندگی سهام و تسهیل در معاملات روزمره.
- جذب سرمایه گذاران خرد که با سرمایه های کوچک قصد ورود به بازار دارند.
- ایجاد جذابیت بیشتر برای سهام در بازار سرمایه.
برای مثال، اگر سهام شرکتی به ۵۰۰ هزار تومان برسد، بسیاری از افراد توان خرید حتی یک سهم را نخواهند داشت. اما اگر تجزیه سهم انجام شود و قیمت اسمی هر سهم به ۵۰ هزار تومان کاهش یابد، امکان خرید برای افراد بیشتری فراهم خواهد شد.
این اقدام به ویژه برای شرکت هایی که در حوزه تاسیس شرکت تجارت الکترونیک فعال هستند، اهمیت دارد. زیرا این نوع شرکت ها اغلب به دنبال جذب مشتریان و سرمایه گذاران جوان هستند که سرمایه اولیه زیادی ندارند.
تاثیر تجزیه سهم بر قیمت سهام
یکی از پرسش های مهم سرمایه گذاران این است که آیا تجزیه سهم بر قیمت سهام تاثیر دارد یا خیر. تجزیه سهم در تئوری نباید تغییری در ارزش کلی سرمایه شرکت ایجاد کند. یعنی اگر ارزش بازاری سهام شرکت قبل از تجزیه ۱۰۰ میلیارد تومان باشد، پس از تجزیه نیز همین مقدار باقی خواهد ماند. با این حال در عمل ممکن است اثرات روانی کوتاه مدتی ایجاد شود. مثلا وقتی تعداد سهام افزایش پیدا می کند و قیمت هر سهم پایین تر می آید، افراد بیشتری ترغیب به خرید می شوند.
این موضوع می تواند باعث افزایش تقاضا و در نتیجه رشد موقت قیمت سهام شود. بنابراین گرچه از نظر حسابداری تجزیه سهم تغییر واقعی در ارزش ایجاد نمی کند. اما از دید بازار می تواند تاثیر مثبتی بر جذابیت سهام داشته باشد. در شرکت هایی که مسیر رشد سریعی دارند مانند تاسیس شرکت تجارت الکترونیک، این موضوع اهمیت بیشتری پیدا می کند.
مقایسه سود سهمی و تجزیه سهام
گرچه در ظاهر سود سهمی و تجزیه سهم شباهت هایی دارند، اما از نظر ماهیت تفاوت های زیادی میان آن ها وجود دارد. سود سهمی به معنای توزیع بخشی از سود یا اندوخته های شرکت به صورت سهام جدید میان سهامداران است. در حالی که تجزیه سهم صرفاً تقسیم سهام موجود به تعداد بیشتری از برگه هاست بدون آنکه سرمایه شرکت تغییر کند. در سود سهمی، اقلامی مانند سود انباشته یا اندوخته به سرمایه تبدیل می شوند. ولی در تجزیه سهم هیچ تغییر واقعی در ساختار سرمایه رخ نمی دهد.
هر دو روش منجر به افزایش تعداد سهام در دست سهامداران می شوند، اما منطق و پیامدهایشان متفاوت است. شناخت این تفاوت برای شرکت هایی که در حوزه تاسیس شرکت تجارت الکترونیک فعالیت دارند، اهمیت زیادی دارد. زیرا انتخاب نادرست میان سود سهمی و تجزیه سهم می تواند بر تصویر مالی شرکت در بازار اثرگذار باشد.
تاثیر سود سهمی و تجزیه سهام بر حقوق صاحبان سهام
حقوق صاحبان سهام نشان دهنده میزان دارایی خالص شرکت متعلق به سهامداران است. این بخش شامل سرمایه اولیه، اندوخته ها، سود انباشته و سایر اجزاست. حال سوال اینجاست که سود سهمی و تجزیه سهام چه تاثیری بر این بخش دارند؟ واقعیت این است که هیچ کدام از این دو عملیات، جمع حقوق صاحبان سهام را تغییر نمی دهند. در سود سهمی تنها بخشی از سود انباشته به سرمایه منتقل می شود و در تجزیه سهم نیز فقط شکل ظاهری سهام تغییر می کند.
در نتیجه میزان کل دارایی سهامداران همان مقدار قبلی باقی می ماند. با این حال این اقدامات می توانند از نظر روانی و رفتاری بر بازار سرمایه اثر بگذارند. مثلا افزایش تعداد سهام در دست سهامداران حس رشد و گسترش را القا می کند و موجب افزایش اعتماد سرمایه گذاران می شود. این موضوع برای شرکت های تازه تاسیس و به ویژه در حوزه تاسیس شرکت تجارت الکترونیک بسیار اهمیت دارد. زیرا اعتماد سرمایه گذاران یکی از عوامل کلیدی موفقیت آن هاست.
نتیجه گیری
آنچه در این مقاله مورد بررسی قرار گرفت نشان می دهد که تجزیه سهم ابزاری مهم برای شرکت های سهامی محسوب می شود. این عملیات به شرکت ها کمک می کند تا سهام خود را به واحدهای کوچک تر تقسیم کنند و بدین ترتیب سرمایه گذاران بیشتری قادر به خرید سهام شوند. گرچه از نظر مالی و حسابداری تغییری در ارزش کل شرکت ایجاد نمی شود. اما از منظر روانی و بازاری، تجزیه سهم می تواند تاثیر مثبتی بر افزایش تقاضا و نقدشوندگی داشته باشد. علاوه بر این در مقاله به تفاوت میان سود سهمی و تجزیه سهام پرداخته شد. هر دو باعث افزایش تعداد سهام می شوند، اما ماهیت و آثارشان متفاوت است.
سود سهمی با تغییر در اقلام مالی همراه است، در حالی که تجزیه سهم تنها شکل سهام را تغییر می دهد. همچنین دیدیم که هیچ کدام از این دو روش بر جمع حقوق صاحبان سهام اثر واقعی نمی گذارند. در نهایت چه شرکت های بزرگ و چه کسب و کارهای نوپا به ویژه آن هایی که به دنبال تاسیس شرکت تجارت الکترونیک هستند، باید از این ابزار آگاهی کافی داشته باشند. استفاده صحیح از تجزیه سهم می تواند راهی برای جذب سرمایه گذاران جدید، افزایش اعتماد عمومی و در نتیجه توسعه پایدار شرکت باشد.
